ઉનાળાની બપોર

 

     બપોર બરાબર જામી છે. બહાર જરા પવન છતાં, અત્યારે મુખ્ય ભાવ શાંતિનો છે. હા, જેને ગ્રીષ્મ ઋતુનો મધ્યાહ્ણ પ્રિય લાગે છે એવો પેલો હોલો પ્રભુસ્મરણ કર્યા કરે છે. બાકી નથી કોઇ માણસ દેખાતું, કે નથી કોઇનો અવાજ પણ સંભળાતો. વાહનોનો ઘોંઘાટ પણ નથી. મને આ શાંતિ પસંદ છે. ઠંડકભર્યા ઓરડામાં બેસીને હું બહારનો પ્રખર તડકો નિહાળું છું: ઘાસની જાજમ પર લંબાવતો, આસોપાલવનાં નવાં ચકચકતાં પર્ણોને સ્પર્શતો, મોગરાની સુગંધ લેવા નીચો નમતો.

    પવન આવ્યો ને કૃષ્ણકમળની લતા નાચી ઊઠી. (ઉમાશંકર યાદ આવે જ: વાયરાનાં આ શાં અડપલાં!) સાથે જ, એક મોર અચાનક ગહેકી ઊઠ્યો. આટલુકડી ઘટના પૂરી થતાં ફરીથી એ જ શાંતિ.

    કોઈ મોટી ઘટના તો અલબત્ત આ નથી જ. બલ્કે એને ઘટના કહેવી કે કેમ એ પણ એક પ્રશ્ન છે. પણ હું તો કહીશ, ભલે ને નગણ્ય હોય, અને એ ક્ષણની સાક્ષી બન્યાનો આનંદ પણ લઈશ.

    ઉનાળાની બપોરનો એક અન્ય વિશિષ્ટ અવાજ – કાબરોની ગોષ્ઠી. એમની વાતો સમજી શકાય તો કેવી મઝા આવે! મધ્યયુગના ‘આલ્કેમિ’, બોલે તો ‘અલ કીમિયા’ના ગ્રંથોમાં એક ‘લીલી ભાષા’નો ઉલ્લેખ છે.આ જાદુઈ ભાષા- કે પ્રાકૃતિક લીલી ભાષા એટલે પક્ષીઓની ભાષા. દિવ્ય અને રહસ્યમય આ ભાષા જ વિશુદ્ધ જ્ઞાનને પ્રકટ કરવા શક્તિમાન હતી એમ માનવામાં આવતું.

    પક્ષીઓ કાવ્યો ઉચ્ચારતા હોય છે (ફરી ઉમાશંકર યાદ આવ્યા- સંસ્કૃત ક્રિયાપદોના મૂળ ઉચ્ચારતાં પક્ષીઓ). બસ, એનો અનુવાદ આવડી જાય તો કેવું રૂડું!

    કાબરની વાતચીત જો કે માત્ર જ્ઞાન (તત્વનું ટૂંપણું?) કે કાવ્ય (જો કે અમુક કક્ષાએ જ્ઞાન અને કાવ્ય વચ્ચે ફરક નથી રહેતો એની મને ખાતરી છે) પૂરતી મર્યાદિત નથી લાગતી! કાબર ‘સબ રસ પે નિંદારસ મીઠો’માં માનતી લાગે છે. એની વાતોમાં ઘણું રસપ્રદ હોય એવું લાગે છે. આવું માનવાનું કારણ તો હું જાણતી નથી. પણ એમ જ હોવાની મને પ્રતીતિ છે!

    ઉનાળાની બપોરની આ શાંતિને હવે આ શબ્દો એનામાં સમાવી લેવા દઉં.

વિષય વગર લખવા વિષે.

 

       લખવું છે, ને હંમેશની માફક કોઇ સજ્જતા વગર કલમ પકડી છે...વિષય નથી કોઇ જ મારી પાસે, પણ મારે લખવું છે. લખવું પડે એમ છે. બહુ બેચેની છે ન લખવાથી.

       એબ્સર્ડ લખું.

       સર્રિયલ લખું.

       પ્રલાપ લખું. આલાપ લખું. મારા વિલાપ લખું.

       અર્થલોપ લખું. લોપનો અર્થ લખું.

       એક એક શબ્દનું આવરણ ખોલી. એને બરાબર પકડી, આમતેમકેમ ફેરવીને ચોતરફથી જોઉં. પછી નાક પાસે લાવીને સૂંઘું. ગમે તો થોડી વાર સોડમ લીધા કરું; નહીંતર એ...ફગાવ્યો

       પછી ટપ દઈને મોંમાં મૂકું. બરાબર ચગળું, મમળાવું.

       ધીમે ધીમે એ ઓગળે, ને મારા લોહીમાં ભળે.

       દેહમાં ફરતો રહે.

       એવું લખું, શબ્દો આહારીને.

       શબ્દસહિત લખું, મન માને તો શબ્દરહિત લખું. શબ્દ સાથે હું મનમાની કરું. આમ ફંગોળું, તેમ ઝિલું.

       એમાં વળી સજ્જ્જતાની શી જરૂર?

       વિષયની શી તથ્યા?

       છંદોલયમાં ડુબાડું. વળી નિતારું. વળગણીએ આછા તડકે સૂકવું, ને પછી જોઉં કે રંગ ચડ્યોબડ્યો ખરો, આ ફિક્કા પડેલા શબ્દને?

       સૂપડું લઇ, પગ લાંબા કરી, સાળુ ગોઠણ સુધી ચડાવીને નિરાંતે બેસું પરસાળમાં. શબ્દ ચણવા ચકલી આવે તો આવવા દઉં. બરાબર ઝટકું, સાફ કરું, તડકો દેખાડું.

       બસ લખું. શબ્દ વીણી વીણીને લખું. વાલોળપાપડીની જેમ વીણું. કંથેર-કટગુંદી-ચણીબોરની જેમ વીણું. દરિયાકાંઠે પથરાયેલા શંખ-છીપ-કોડી-પરવાળાં-સમુદ્રફીણની જેમ વીણું.  હોળીટાણે ખરેલાં કેસૂડાંની જેમ વીણું. આખી રાત ખર્યા કર્યા’તા એ મહૂડાં વીણતી આદિવાસી પોયરીની જેમ વીણું. ફસકી ગયેલી થેલીમાંથી રસ્તા વચ્ચે વેરાઈ ગયેલા રાશનની જેમ વીણું. અને પછી લખું.    

       આ આખી દુનિયામાં ક્યાંય એક કોરો કાગળ ન મળે એટલું લખી મારું. દુનિયાની બધી ભાષા, બધી લિપિ, બધા શબ્દમાં લખું. આ જંગલની કલમ ને દરિયાની શાહી બનાવીને લખ્યાં જ કરું..લખ્યાં જ કરું. હાથ આખ્ખેઆખ્ખો બળે ત્યાં સુધી લખું.

       શબ્દ સાથે રતિ માંડું.

       શબ્દ સાથે પ્રીતિ માંડું.

       શબ્દ સાથે રમત ક્રીડા કેલી માંડું. બે હાથ હાથમાં બોંતેર શબ્દના દડા લઈને ‘જગલ’ કરું.

       બસ, લખું.

       મારી જિદ્દ છે કે હું લખું.